Kerstmis is evenals Pasen in de christelijke vroomheid een donker/licht gebeuren. Het begint in het duister, in het geestelijke duister van de zonde.

Leven wij niet in een tijd waarin voor het gevoel van de mensen de duisternis volkomen wordt? Alexander Betts verklaarde in een lezing (ook op internet bezocht door bijna 3 miljoen): ‘Ik ben Brits.’ Gelach en applaus. ‘Nooit eerder wekten deze woorden ‘Ik ben Brits’ zoveel medelijden op’. De Brexit verklaring van 24 juni 2018 had als gevolg een totale politieke ineenstorting van Groot Brittannië met nooit eerder gekende vormen van racisme en vreemdelingenhaat.

Dergelijke vervals verschijnselen vinden we nu over heel Europa verspreid: politieke en kerkelijke leiders aan wie meer de eenheid ter harte gaat en anderen die de eenheid afwijzen: in Hongarije, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Belgie, in de VS.

In de tijd van Jezus werd het politieke veld beheerst door grote namen als keizer Augustus die de eenheid van Europa ter harte ging, en door meer plaatselijke politieke leiders zoals Quirinius de landvoogd van Syrië en Herodes de koning van Judea die meer de belangen van hun eigen kleine land najoegen.

En net zoals nu waren er toen ook priesters zoals Zacharias en de vrome wetgetrouwe Simeon en Maria en Jozef. Zij kwamen meer op voor de belangen van de kleine machteloze en onderdrukte mensen: de geringen die Hem vrezen, de hongerigen die Hij overlaadt met gaven. Lc 1,46-55

Een andere gelijkenis van onze beschaving met de beschaving van twee duizend jaar geleden is wat wij meemaken in het uiteenvallen van de sociale verbanden en daarmee het verlies van de morele waarden, dat zag je toen ook. Jezus voorspelde dat: Door het hand over hand toenemen van de zonde zal de liefde van de mensen verkoelen Mt 24,12.

In onze dagen verkiezen mensen het schijncontact van het internet boven het echte contact. Dat is het gevolg niet van het internet, maar van het verkeerd gebruik van het internet: er gaat van het internet met zijn vele mogelijkheden van verbinding: sms, Faceboek, instagram, email, een bijna onweerstaanbare bekoring uit om gevoelens van eenzaamheid direct en steeds weer opnieuw te bestrijden met je smartphone.

Shirley Turkle sprak in 2012 voor hetzelfde publiek als Alexander Betts (ruim 800 duizend bezoekers). Na 15 jaar de bevolking ondervraagd te hebben op hun internetgedrag, concludeerde ze: bijna allemaal bezwijken ze voor de bekoring van vluchtige, gemakkelijke bezoekjes van het internet en gaan ze het echte veeleisende gesprek uit de weg. En daardoor blijven ze eenzaam. Gelukkig maar, want juist die eenzaamheid hebben ze broodnodig.

Vanaf hun geboorte krijgen zij geen andere contacten dan schijncontacten: te beginnen op het moment dat zij worden gezoogd. De pasgeboren baby zoekt de ogen van zijn moeder. Maar die kijken naar het schermpje

van haar smartphone. En zo in alle andere contacten. Tieners klagen over het gebrek aan aandacht van hun eigen ouders, maar zelf doen ze niet anders met hun eigen vriendinnen:. ‘Alone together. Alleen zijn ze samen’, is de titel van haar studie. Samen zit ieder te kijken naar zijn eigen mobieltje.

Die eenzaamheid is broodnodig. In de katholieke kerk hebben we met het koesteren van de eenzaamheid een lange rijke ervaring: Samengevat in de spreuk van Bernardus: oh beata solitudo, oh sola beatitudo: zalige eenzaamheid, enige zaligheid. Uit weinigen straalt midden in de inktzwarte boze wereld het zachte bovenmenselijke licht van God.

Precies zoals op het schilderij van Geertgen: alleen Jezus straalt licht uit. Maria vangt als eerst betrokkene het meeste licht op van haar Kindje, de engelen links krijgen al wat minder van dat licht, nog minder sint Jozef rechts schuin achter Maria en de os en de ezel nog minder.

Ook wij stralen licht uit. als kinderen Gods schitteren we te midden van een ontaard en verworden geslacht als sterren in het heelal Fil 2,15. Wij zijn de enige echte lichtpuntjes in een volstrekt duistere wereld.

Mijn wens voor u: dat zijn liefde u er nog meer toe mag brengen u zelf te vergeten en dat uw wezen in heel het nieuwe jaar van niets anders meer dan van Jezus mag spreken. (De liefde P. Penning de Vries).

Nacht schildering van: Geertgen tot Sint Jans 15e eeuw

HET GELOOF OVERWINT DE WERELD

De viering van kerstmis bestaat uit twee ingredienten: zwart en licht. Heel veel zwart en kleine lichtpuntjes: Zo is het een beeld van de geestelijke wereld. Het kwaad lijkt vele malen sterker dan het goede. En toch: met ons geloof kunnen wij de wereld overwinnen.

Er is maar één schilder die in staat is de nacht te schilderen: Geertgen tot sint Jans (15 eeuw) zie afbeelding hier boven. Alle figuren laat hij opdoemen uit het duister. Sint Jozef, de os en de ezel. Alleen Jezus wordt niet beschenen door een licht vanuit de hoogte. Hij is zelf het licht.

Met dat licht, dat Hij zelf is, is Hij het duister de baas. Hoe dan? Door eraan te lijden. Het is geen verblindend licht, maar een zacht licht. Evenals het vuur van de liefde. Niet kwaad met kwaad vergelden, maar het kwade aannemen, zodat er een binnenbrand van liefde ontstaat. Het heilig Hart van Jezus komt in lichter laaie te staan en verwekt een vuurzee van barmhartige liefde.
Kijken we maar naar het gelaat van Maria: een en al vrede, een en al sereniteit. Dat is de vrede van kerstmis, een inwendige vrede. Deze vrede van het hart wensen wij elkaar toe. Van harte in heel het nieuwe jaar.
J. Bots SJ

 

jbotssj@xs4all.nl;website: petruscaniusstichting.nl;
Pater Eymardweg 25 6525 RL NIJMEGEN
Tel: 06-272 05 189
IBAN NL51 INGB 0003 8215 81; BIC: INGB NL2A t.n.v. J. Bots
Petrus Canisiusstichting: NL34 INGB 0002 2630 00;
BIC: INGB NL2A t.n.v. Petrus Canisiusstichting ANBI